Leishmania

Onze honden worden in Spanje vanaf een leeftijd van ca. 10 maanden allemaal getest op middellandsezeeziekten (MZZ), waaronder Leishmania. Leishmania is een ziekte die door zandvliegjes wordt overgebracht en rondom de Middellandse Zee en zuidelijker voorkomt. Het is een chronische ziekte, maar als de ziekte op tijd ontdekt wordt en op de juiste manier wordt behandeld, kunnen veel honden met Leishmania gezond oud worden.

Leishmania heeft een incubatietijd van zeven jaar, waardoor het soms voorkomt dat een hond die negatief (vrij) is getest, later alsnog Leishmania blijkt te hebben. Wij raden daarom aan elke hond na ca. een jaar opnieuw te testen en alert te zijn op symptomen die kunnen wijzen op Leishmania of een andere MZZ. Meld ook aan je dierenarts dat je hond uit Spanje komt, zodat deze rekening kan houden met een eventuele ziekte uit deze regio.

Wat is Leishmania?
Leishmania bij de hond wordt veroorzaakt door de eencellig parasiet (protozo) Leishmania Donovani. Deze parasiet wordt overgebracht door de zandvlieg, die voorkomt in landen rond de Middellandse Zee. De zandvlieg komt niet in Nederland voor. De parasiet nestelt zich in de rode bloedcellen van de hond en kan daar grote schade aanrichten als de ziekte niet wordt behandeld.
De zandvliegen die de Leishmania protozo bevatten, houden zich overdag verscholen, maar rond zonsondergang komen zij tevoorschijn. De hond wordt gebeten en de Leishmania komt in het bloed van de hond terecht. Het probleem van de aandoening is dat het ziektebeeld en het verloop van hond tot hond heel erg kan verschillen.
Sommige honden krijgen de ziekte heel kort na de infectie. Bij andere honden is de besmetting hun hele leven aanwezig zonder dat deze honden ooit klachten krijgen. De parasiet kan zich inkapselen in milt, lever, beenmerg en/of lymfeklieren. Op dit moment is de ziekte niet aan te tonen door een bloedtest. Maanden tot jaren later kan de ziekte ‘wakker’ worden en gaat de hond pas symptomen vertonen. Of en wanneer de ziekte actief wordt, hangt af van de individuele afweer van de hond.

Symptomen
Leishmania is een moeilijke ziekte om te herkennen aan de hand van symptomen, omdat de ziekte zo’n divers ziektebeeld kan hebben. Sommige honden worden niet ziek, andere honden hebben milde symptomen, weer andere worden ernstig ziek en kunnen zelfs overlijden aan Leishmania. Symptomen die erop kunnen wijzen dat de ziekte actief is, zijn:

  • Geleidelijke toenemende lusteloosheid.
  • Gewichtsverlies ondanks goede eetlust of meer te eten krijgen, spierafbraak.
  • Bewegingsproblemen, gewrichtsklachten, mankheid, verdikte gewrichten.
  • Koorts.
  • Bloedarmoede (bleke slijmvliezen).
  • Lymfeklieren vergroot, vooral in hals- en knieholte.
  • Droge neus/neusbloedingen.
  • Chronische oogontstekingen.
  • Afwijkingen van de nagels: snel groeiend of erg dik/hard/bros.
  • Huidklachten, zoals:
  • Droge schilferige huid en wondjes die slecht/niet genezen.
  • Kale plekken: oren, de neus/rond de ogen, symmetrische kaalheid op lichaam en/of hoofd.
  • Roze ooglidranden en-of rond de neus.
  • Korsten en kloven aan neusspiegel en voetzooltjes en zweren op de huid en in de slijmvliezen.
  • Rode geïrriteerde huid / blauwe plekken.
  • Afwijkende bloedwaarden, namelijk:
  • Totaal eiwitten: vrijwel altijd verhoogd.
  • Albuminegehalte: vaak verlaagd.
  • Hematocrietwaarde: vaak verlaagd.
  • Leukocyten: meestal normaal.
  • Nierinsufficiëntie (grootste doodsoorzaak van Leishmaniose).
  • Leverschade.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
Er bestaan verschillende soorten testen voor Leishmania. Meestal wordt Leishmania getest door middel van bloedonderzoek. Dit onderzoek kan echter een vals negatieve uitslag geven, vooral bij een recente besmetting. Andere mogelijkheden zijn het nemen van een dunne naaldbiopt uit een vergrote lymfeklier of een beenmergpunctie. Deze methoden worden voornamelijk gebruikt bij honden die verdacht worden van een besmetting, maar waarbij een bloedtest negatief was. Wordt er negatief getest, maar blijven de klachten, dan is het aan te raden nog eens te testen.
Mocht de hond verdacht zijn van Leishmania of is bekend dat de hond Leishmania heeft, laat de hond dan ook altijd op Ehrlichia testen als dat nog niet gedaan is. Ehrlichia en Leishmania kunnen bijna dezelfde symptomen hebben. Een positieve uitslag voor Ehrlichia zorgt soms ook voor een vals-positieve uitslag voor Leishmania. In dat geval is het raadzaam eerst de Ehrlichia te behandelen en daarna opnieuw te testen op Leishmania.

Behandeling
Meestal is Leishmania goed te behandelen, mits de besmetting op tijd wordt ontdekt. Ernstige orgaanschade als gevolg van niet-behandelde Leishmania kan onomkeerbaar zijn.
Nadat de hond positief getest is, wordt afhankelijk van de bloeduitslag en symptomen meestal gekozen voor een behandeling met alleen Allopurinol (bij een lage titerwaarde, kleine afwijkingen in eiwitelektroforese en geen/weinig symptomen) of een gecombineerde behandeling van Glucantime of Milteforan samen met Allopurinol (bij een hoge titerwaarde, duidelijke afwijkingen in de eiwitelektroforese en duidelijke symptomen). De titer is een waarde van het aantal antilichamen in het lichaam van de hond. Hoe meer antilichamen, hoe erger vaak de ziekte is en hoe hoger de titer. Maar dit hoeft niet altijd het geval te zijn. De titerwaarde kan lang hoog blijven, ook al is de ziekte inmiddels goed onder controle. Door middel van een gespecialiseerd bloedonderzoek (groot bloedbeeld en eiwitelektroforese) kan vastgesteld worden of Leishmania actief is in het lichaam van de hond, of dat de ziekte slapend is.

  • Miltefosine (Milteforan®): vloeistof, eenmaal daags gedurende 4 weken. Bijwerkingen zoals braken, diarree en verminderde eetlust in wisselende ernst zijn gemeld, maar deze zijn te voorkomen door het middel toe te dienen met de voeding.
  • Meglumine-antimoniaat (Glucantime®): onderhuidse injecties, dagelijks gedurende ca. 4 weken. Honden en eigenaren vinden de injecties vaak vervelend. Glucantime kan alleen worden gebruikt als de lever en de nieren van de hond nog goed functioneren.
  • Allopurinol: tabletten, 2 tot 3 x daags gedurende 12 maanden en soms langer of levenslang. Allopurinol kan op lange termijn nierstenen en/of blaasgruis geven (komt zelden voor), maar dat herstelt meteen na het staken van de behandeling met Allopurinol. Allopurinol verslechtert de leefomstandigheden voor de parasiet in het bloed. Het doodt de parasieten niet. Het zorgt ervoor dat de parasieten zich niet makkelijk kunnen voortplanten en vermindert hun activiteit.

Na een gecombineerde behandeling van Glucantime + Allopurinol of Milteforan + Allopurinol duurt het veel langer voordat de ziekte terugkomt en is het zelfs mogelijk dat de ziekte niet meer terugkomt. Het is echter vrijwel onmogelijk om de parasiet volledig weg te krijgen. Na behandeling zullen veruit de meeste honden drager blijven. Je moet er altijd rekening mee houden dat de ziekte kan terugkeren.
Het is aan te raden om vier maanden na de behandeling opnieuw een bloedtest te doen (nierwaarden, leverwaarden, algeheel bloedbeeld, eiwitelektroforese). Als de hond geen klachten heeft, adviseren wij de hond één of twee maal per jaar te laten controleren. Het is niet zinvol elke keer de aanwezigheid van de parasiet in het bloed te laten testen (titerwaarde), omdat de besmetting al bekend is en deze waarde lang hoog kan blijven, ook als de ziekte al lang weer in sluimertoestand is. Het is wel belangrijk andere bloedwaardes te controleren. Zo kan op tijd opgemerkt worden dat de parasiet weer actief wordt en of lever en/of nieren zijn aangetast, en op tijd gestart worden met medicatie. Bij adoptie van een hond met Leishmania moet dus rekening gehouden worden met kosten in de toekomst voor regelmatige bloedtesten en eventuele medicatie. Stichting Zwerfdier in Nood kan de medicatie voor ZiN-honden tegen kostprijs verstrekken.

Omdat Leishmania vooral kan toeslaan bij een lage weerstand, is het belangrijk de weerstand van de hond goed op peil te houden met goede voeding, het voorkomen van stress en eventueel voedingssupplementen. Het gebruik van cortisonen (zoals prednison) vermindert de natuurlijke weerstand van de hond, waardoor de ziekte kan toeslaan. Het wordt daarom niet aangeraden honden met Leishmania te behandelen met cortisonen. Ook een narcose kan de weerstand ernstig verlagen. Laat de hond alleen onder narcose brengen als de hond stabiel is (geen symptomen heeft van actieve Leishmania) of als het echt niet anders kan. Daarnaast kunnen inentingen een flinke aanslag op de weerstand betekenen, waardoor de Leishmania actief kan worden. Het wordt dus aangeraden een hond met Leishmania met beleid in te enten of bij voorkeur een titerbepaling te laten doen om vast te stellen of inenten wel nodig is (zie voor meer informatie: http://www.fitdier.nu/archief/161-over-vaccineren-inenten-en-titeren).

Besmettingsgevaar
Leishmania kan alleen worden overgedragen via de zandvlieg. Deze is in Nederland niet aanwezig, dus een hond met Leishmania vormt geen gevaar voor andere honden of huisdieren/mensen. Theoretisch is het alleen mogelijk dat een hond een andere hond besmet door een bloedtransfusie of door het prikken met een naald waarmee een punctie is gedaan: als het bloed rechtstreeks in een open wond terechtkomt. In de praktijk is het nog niet voorgekomen dat andere honden of mensen besmet zijn geraakt door de hond zonder tussenkomst van de zandvlieg.

Advies
Voor veel Nederlandse dierenartsen is Leishmania nog een relatief onbekende ziekte. Niet alle dierenartsen in Nederland zijn goed op de hoogte van benodigde bloedtesten en behandelprotocollen. Stichting Zwerfdier in Nood staat in contact met verschillende dierenartsen uit Nederland en Spanje die veel ervaring hebben met de behandeling van Leishmania en kan adoptanten hierbij helpen en adviseren. Ook kunnen wij adoptanten doorverwijzen naar een dierenarts in de regio die kennis heeft van de meest recente inzichten wat betreft behandeling van deze ziekte.

Bronnen en meer informatie
http://www.dierendokters.com/honden/leishmania-leishmaniose
http://www.mcvoordieren.nl/leishmania
http://www.diergeneeskundigcentrum.nl/buitenland-algemeen/leishmania
http://www.startpunthonden.nl/ziekte/45/Leishmania.aspx
https://www.facebook.com/groups/447077055372021/?fref=nf